فصلنامه شماره پنجاه و نه - زمستان 93

فصلنامه فرهنگ، ادب و تاریخ 59

328
1393
73
داریوش احمدی، احمد اخوت، مریم بهفر، شاپور بهیان، حسین پیرزاده، حسام جنانی، محمدحسین خسروپناه، محسن رزمجو، سیاوش رنجبر دائمی، انوش صالحی، عباس صفاری، محمد عبدالوند، مشیت علایی، احمد علی پور، بهرام فرهنگ، فرهاد کشوری، ناصر کوشان، منصور ململی، محمدعلی موسوی فریدنی، مریم موسوی، سحر مهندسی نمین، حسام الدین نبوی نژاد، ریحانه واعظ شهرستانی. تسو آچن، جوزف کمپبل، فرانسیس دوپلسیکس گری، بروس هالندراجرز، ادیت سیت ول، ملکوم کاولی

Review :

............................ از باب اشاره

زنده‌رود طی چهار شماره مقاله‌هایی در بررسی ادبیات و هنر ایران در سال‌های 1332-1300 و دهة چهل را در بخش ویژه چاپ کرده است. بدیهی است مطالب آمده در این شماره‌ها نه جامع بوده و نه کامل، زیرا هدف نگارش تاریخ ادبیات و هنر این دوران نبوده است. از این رو مطالب به چاپ رسیده عمدتاً بررسی‌های موردی بوده که می‌تواند نمودار وضعیت و شرایط کلی دورة خود باشد.
بخش ویژة این شماره- با 9مقاله- که به ادبیات دهة بیست اختصاص دارد نیز به همین شیوه است، که به روال موقعیت تاریخی آن مقوله در این دهه ترتیب یافته‌اند.
مقاله «جریان های ادبی وهنری در سال های 1332-1320» نگاهی است کلی بر تحولات ادبی که از یک تفکر مشخص و ایدئولوژیک نشأت گرفته است. از این رو همة آثار نویسندگان و هنرمندان مستقل که به دور از این جریان‌ها بوده‌اند بررسی نشده است.
«هدایت در دارالمجانین» دربارة دو شخصیت مطرح ادبی آن دوره؛ محمدعلی جمالزاده و صادق هدایت است که مبین نگرش و در حقیقت قضاوت یکی دربارة دیگری است که در داستان «دارالمجانین» محمدعلی جمالزاده آمده است.
حزب توده همانند نقش فعال و بارز سیاسی و اجتماعی که در دهة بیست داشت در زمینه‌های فرهنگی و ادبی نیز تاثیر اساسی برجای گذاشت که در آثار نویسندگان وابسته به این حزب، با ایدئولوژی خاص خود تبلور یافته است. در مقالات «داستان توده‌ای ابراهیم گلستان» «گذری و نظری بر دو بازخوانی»، «نگاهی به روزنامة چلنگر» و «پیک صلح» از تاثیر ایدئولوژیک حزب توده بر ابراهیم گلستان نویسنده و شاهرخ مسکوب مترجم و پژوهشگر که هر دو از چهره‌های فرهیخته و عضو حزب توده در آن دوره بودند و دو روزنامة وابسته به این حزب و مشی و شیوة این دو نشریه و سایر نشریات وابسته به آن سخن رفته است.
«یادگار» از زمره نشریات وزین و موثر در زمینة بررسی‌های ادبی و تاریخی بود که توسط عباس اقبال و محمد قزوینی که از پیشروان تحقیقات ادبی و تاریخی برپایه دستاوردهای نوین علمی بودند هدایت و تالیف می‌شد. در مقاله «یادگار اقبال» به بررسی اجمالی این نشریه پرداخته شده است. در مقالة «جدال نووکهنه در نخستین کنگرة نویسندگان ایران تیرماه1325» نویسنده مباحث مطرح در نخستین کنگرة نویسندگان ایران را که عرصة چالش بین نویسندگان و شاعران سنتی با گرایش به ادبیات کهن و نویسندگان و شاعران خواستار تحول و نوگرایی بود، براساس سخنرانی‌های صورت گرفته در کنگره به قلم آورده است. «شاعری که به او سوءقصد شد» با توجه به توضیحات مترجم به نحوی با موضوع بخش ویژه و یکی از شخصیت‌های ادبی آن دوره مربوط می‌شود.
مقالة «ادبیات داستانی ونمایشی دورة پهلوی اول» که در بخش مقاله‌ها آمده است بازمانده از شماره 56 است که بخش ویژة آن اختصاص به ادبیات دورة پهلوی اول داشت که به گونه‌ای شامل این مقوله در دهة بیست نیز می‌شود.
همان‌گونه که عنوان مقاله‌ها گویاست مطالب مطرح شده به گونه‌ای است که تاکنون در مطبوعات ایران به آن پرداخته نشده یا کمتر پرداخته شده است. امید داریم توانسته باشیم گوشه‌ای از زوایای فعالیت‌های ادبی و هنری دهة بیست را با نگاهی تازه در معرض دید دوستداران فرهنگ ایران قرار داده باشیم و چنانچه فرصت و همتی حاصل شد در یک شماره نیز به ادبیات و هنر دوران بعد از کودتا تا دهة چهل بپردازیم.

مدیر مسئول