فصلنامه شماره پنجاه و پنچ - تابستان و پاییز 91

فصلنامه ادب، فرهنگ و تاریخ (55)

192
1391
63-64
محمد رحیم اخوت، داریوش احمدی،نسیبه فصل الهی

فهرست مقاله ( مطلب ) :

جاذبة قصه و داستان با بشر بوده و هست. گاه مدت‌ها، و حتی همواره با شخصیت‌های داستان‌ها زندگی کرده و بسا در قالب آنها فرو رفته و با شخصیت‌ها همذات‌پنداری کرده‌ایم. آنها را در پس ذهن جا داده و هرازگاه به یاد می‌آوریم؛ از جن‌ها و پریان و غول‌ها و حیوانات گرفته تا انسان‌های رمان‌های بزرگ.
اما فقط موجودات زنده نیستند که شخصیت به یادماندنی افسانه‌ها و داستان‌هایند. گاه اشیاء و مکان‌ها نیز چنین‌اند؛ شمشیر شاه آرتور، کفش‌های عمو نوروز، قلعة دیوها، شهر پریان و یا شهرهای گوناگون واقعی و افسانه‌ای و حتی برساختة ذهن راویان.
موضوع بخش ویژة این شماره بررسی داستان‌هایی است که در آن شهر محور و شخصیت بارز داستان و دقیق‌تر گفته شود رمان را تشکیل می‌دهد. طبعاً این موضوع می‌توانست در عرصة شعر هم مدنظر قرار گیرد، آنچنان که بسیاری از منظومه‌ها و شعرهایی که در ادب فارسی به شهرآشوب معروفند از این زمره‌اند. اما آنچه پدید آمد و در قالب 9 مطلب خواهید خواند متنوع‌تر از این شده است زیرا به جز سه نوشته نخستین؛ «شهر داستانی»، «قصه های شهر/شهر در داستان های کوتاه» و «پنجره‌های کافکا» که به طور مشخص مربوط به شهرهای داستانی و نقش شهر در آثار یکی از برجسته‌ترین نویسندگان جهان- کافکا- است در دو نوشته بعدی؛ «کنگ دژ- سیاوش گرد» و «شهر سیاهپوشان» از شهرهای اسطوره‌ای و افسانه‌ای سخن رفته است. سپس دو مقالة « شهر پلید/ گفتمان غرب‌زدگی/ داستان فارسی» و «جلال هتل آستوریا» بررسی حضور و نقش شهر در یک داستان کوتاه و یک رمان ایرانی است. در «از خاطرة شهری تا شهر داستانی» نویسنده از تعامل خاطره‌های شخصی از شهر با شهرهای داستانی و ماندگاری آنها سخن می‌گوید. داستان کوتاه «شهر اپیچ» را به روال معمول که داستان مرتبط با بخش ویژه را در همین قسمت به چاپ می‌رسانیم، آورده‌ایم. ضمن اینکه در بخش مقاله‌ها «غزنین تا از اوج تا حضیض» نوشته ای است که با بخش ویژه ارتباط تنگاتنگ دارد. به خصوص که که نویسندة مقاله خود داستان نویس است ونوشته نیز از این گونة ادبی بی‌بهره نیست. سایر مطالب نیز به شیوة معمول شامل داستان، شعر، نگاه و ... است.